Biały szum dla niemowląt a zdrowy sen – czy to naprawdę pomaga?

Czym jest biały szum?

W największym uproszczeniu biały szum (ang. white noise) to rodzaj przypadkowego dźwięku o określonej charakterystyce akustycznej i płaskim widmie. Przez ludzkie ucho odbierany jest jako dosyć wysoki, choć cichy, ale też kojący lub nawet przyjemny. Początkowo jednak może wydawać się męczący. Tworzy monotonne i rozmyte tło dźwiękowe bez wyraźnych wzorców oraz tonów. Może powstawać jako efekt różnych źródeł. Przypomina odgłosy padającego deszczu, morskich fal, dźwięk suszarki do włosów, odkurzacza, okapu kuchennego, radia bez wykorzystywanej częstotliwości czy wentylatora. Jest nieustanny. Biały szum to dźwięk składający się z wielu brzmień o różnych częstotliwościach, ale emitowanych na stałym poziomie słyszalności i jednakowej intensywności. Stąd też bywa nazywany szumem równomiernym. Nazwa powstała przez analogię do białego światła, które zawiera w sobie wszystkie kolory. 

Oto najważniejsze cechy białego szumu:

• neutralne i jednostajne dźwięki,
• równomierna częstotliwość w całym zakresie słyszalności ucha ludzkiego (od 20 Hz do 20 kHz),
• stałe i monotonne brzmienie bez gwałtownych zmian natężenia,
• maskowanie innych odgłosów z otoczenia.

Nie tylko biały szum – który kolor jest najlepszy dla maluszka?

Chociaż potocznie niemal każdy monotonny dźwięk nazywamy „białym szumem”, warto wiedzieć, że istnieją jego różne rodzaje, określane kolorami. Dla rodziców najważniejsze są dwa z nich, często uważane za przyjemniejsze i łagodniejsze dla wrażliwego ucha dziecka niż klasyczny biały szum:

• Szum różowy – Brzmi cieplej i bardziej naturalnie, ponieważ jego intensywność maleje przy wyższych częstotliwościach. Doskonale imituje odgłosy takie jak szum lasu, delikatny wiatr czy spokojne fale morskie. Jest powszechnie wykorzystywany w terapii snu.
• Szum brązowy (czerwony) – Jest jeszcze głębszy i bardziej basowy, ponieważ niemal nie zawiera wysokich tonów. Przypomina odgłosy ulewnego deszczu, dalekiej burzy lub oceanu podczas sztormu, co dla wielu dzieci działa niezwykle kojąco.

Dla porządku warto wspomnieć, że istnieją też inne rodzaje, jak szum niebieski (ostrzejszy, przypominający syczenie) czy zielony (kojarzony z odgłosami natury), jednak to właśnie różowy i brązowy są najczęściej polecane jako alternatywy do usypiania niemowląt.

Mechanizm działania białego szumu na małe dzieci

Kiedy dziecko przebywa jeszcze w łonie matki, słyszy wewnątrz różne dźwięki. Są to: szum wód płodowych, krwi przepływającej przez pępowinę, bicie serca czy przytłumione odgłosy dochodzące z zewnątrz. To wszystko kojarzy się z bezpiecznym środowiskiem. Biały szum dla niemowląt działa skutecznie, bo imituje warunki życia płodowego. Co istotne, skutecznie też maskuje wiele niepożądanych dźwięków z otoczenia. Uspokaja w ten sposób, wycisza i sprzyja usypianiu. Tworząc dźwiękowe tło wpływa na układ nerwowy dziecka, zmniejsza wrażliwość uszu, a w konsekwencji sprzyja redukcji stresu oraz większej koncentracji. Fakt ten wykorzystuje wielu producentów zabawek wprowadzając na rynek szumiące maskotki, które mają być nieocenionym wsparciem dla rodziców. Nie brak również aplikacji na smartfony, które pozwalają odtwarzać z nich biały szum. 

Korzyści ze stosowania białego szumu dla niemowląt

Wiele badań wskazuje na to, że biały szum może mieć dla noworodków oraz niemowląt pozytywne działanie. Wśród najczęściej wskazywanych korzyści wymienia się:

• szybsze zasypianie,
• lepszą jakość snu i dłuższe okresy głębokiego,
• zmniejszanie płaczu,
• uspokajanie i redukcję stresu,
• poprawę koncentracji i skupienia,
• pozytywny wpływ na zdolności poznawcze oraz pamięć.

Udowodniono także, że biały szum ma kojące działanie w przypadku kolek, problemów gastrycznych czy bólu głowy. Wspiera też ogólny proces adaptacji noworodka do świata zewnętrznego. Znajduje zastosowanie przy uspokajaniu wcześniaków, w trakcie zabiegów medycznych. Niektóre źródła wskazują też biały szum jako czynnik zmniejszający ryzyko syndromu nagłej śmierci noworodków (SIDS). Co istotne, ułatwia zrelaksowanie się niemowlętom, ale również dorosłym. Stosuje się go przy hipnozie, lecz także jako narzędzie wspomagające przy łagodzeniu nadpobudliwości związanej z ADHD, spektrum autyzmu oraz objawów szumów usznych. 

Czy biały szum może być szkodliwy? Potencjalne zagrożenia i kontrowersje

Czy biały szum jest bezpieczny? Tak, ale pod pewnymi warunkami. Biały szum to w wielu przypadkach skuteczne narzędzie, które może mieć pozytywny wpływ dla najmłodszych dzieci. Niestety jego stosowanie wiąże się też z potencjalnymi zagrożeniami. Biały szum może być szkodliwy zarówno dla dorosłych, jak i dzieci. Wśród najczęstszych zagrożeń wymienia się:

• Uszkodzenia słuchu – dziecięce narządy są bardziej wrażliwe i podatne na negatywne oddziaływanie. Długotrwałe narażenie na głośny szum może trwale uszkodzić słuch i powodować nadwrażliwość względem bodźców słuchowych w przyszłości. 
• Wywoływanie stresu u dziecka – ma to związek przede wszystkim ze zbyt dużą głośnością szumu, zamiast oczekiwanego efektu można uzyskać pobudzenie i zaburzenia snu u niemowlaka.  
• Uzależniający nawyk – nadmierne stosowanie białego szumu może spowodować sytuację, że staje się on niezbędny dla uspokojenia dziecka. Utrudnia to relaksację bez towarzyszącego dźwięku także osobom dorosłym. 
• Negatywny wpływ na rozwój dziecka – dotyczy to przede wszystkim rozwoju języka i mowy, a wynika wprost z faktu, że biały szum może zakłócać pracę mózgu i tłumić dopływ dźwięków z otoczenia.
• Zaburzenia przetwarzania słuchowego w późniejszym wieku – trudności w skupieniu się, rozumieniu poleceń i dłuższych wypowiedzi, problemy z zapamiętywaniem i pisaniem ze słuchu, zaburzenia dotyczące koncentracji uwagi, a także napady złości w wyniku frustracji.

Zasady bezpiecznego stosowania urządzeń emitujących szum dla dzieci

Korzystanie z białego szumu wymaga rozwagi oraz wiedzy na temat ewentualnego wystąpienia negatywnych skutków długo- i krótkotrwałych. Warto tu uwzględnić wytyczne Amerykańskiej Akademii Pediatrii dla rodziców chcących używać „białego szumu”. Oto najważniejsze zalecenia:

1. Odległość – im większa od dziecka, tym lepiej. Szczególnie niebezpieczna wynosi poniżej 30 centymetrów. Sugeruje się tu, żeby było to minimum 2 metry od dziecka. W ten sposób dźwięk się rozproszy, a bodźce dźwiękowe nie będą nadmiernie natężone. Wkładanie szumiących zabawek do łóżeczka nie jest dobrym pomysłem. 
2. Głośność – im ciszej ustawiony szum, tym bezpieczniejszy. Sugerowana jest tu minimalna głośność. Jednocześnie ze względów bezpieczeństwa dźwięk nie powinien przekraczać 50 dB. W ten sposób nie będzie prowadzić do uszkodzenia słuchu. 
3. Czas szumienia – im krócej i rzadziej, to korzystniej dla dziecka. Najlepiej wyłączać, kiedy dziecko zaśnie, nie pozostawiać włączonych urządzeń na czas spania czy zabawy. Należy używać białego szumu tylko wtedy, gdy jest on konieczny. W ten sposób dziecko nie przyzwyczai się nadmiernie do tego bodźca dźwiękowego. W zamian należy dostarczać też innych dla prawidłowego rozwoju słuchu.

Ogólnych zaleceń jest jednak więcej. Wspominają one chociażby o tym, aby do usypiania nie stosować urządzeń elektronicznych z aplikacją generująca biały szum, które emitują niebieskie światło. Mają one bowiem negatywne działanie na prawidłową higienę snu. Jeżeli zdecydujemy się na zakup specjalistycznego urządzenia, upewnijmy się, że spełnia ono wszystkie normy bezpieczeństwa i posiada stosowne certyfikaty czy atesty. Dobrze jest też próbować różnych ustawień, aby były one jak najlepiej dopasowane do konkretnego dziecka. W wielu przypadkach lepszy od białego okaże się szum różowy lub czerwony. Nie rezygnujmy przy tym z innych sposobów uspokajania czy usypiania dzieci: tulenia, kołysania, bujania, czytania bajek albo nucenia kołysanek. Warto też czasem skonsultować wcześniej stosowanie białego szumu ze specjalistą. Na pewno nie jest on wskazany w przypadku występowania problemów ze słuchem.

Badania naukowe nad dźwiękiem białego szumu

Badania naukowe dotyczące białego szumu dostarczają interesujących wniosków. Jeszcze w latach 90. XX wieku zespół badaczy Położnictwa i Ginekologii przy Queen Charlotte’s Hospital w Londynie przeprowadził eksperyment sprawdzający oddziaływanie tej metody na noworodki. Biały szum sprawiał, że zasypiały one i uspokajały się trzykrotnie szybciej. Naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Bytomiu stwierdzili, że ta metoda usypiania jest skuteczniejsza od wielu innych. Potwierdziły to też wieloośrodkowe badania randomizowane i opinie rodziców.  Szum działa uspokajająco na większość dzieci. Jednocześnie należy pamiętać, że nie jest to metoda, która sprawdza się w przypadku wszystkich z nich. Niektóre dzieci reagują na nią mniej entuzjastycznie. 

Chociaż biały szum ma działanie korzystne na sen maluszka, jest również druga strona medalu. Nie powinno się o tym zapominać. Szumy akustyczne mogą mieć także niekorzystny wpływ na nasze życie. Nadmierna ekspozycja wpływa negatywnie na sen, zwiększa odczucie stresu, powoduje bóle głowy i dyskomfort, czasem prowadzi do uszkodzeń czy zaburzeń słuchu. Badania wskazują również, że długotrwała ekspozycja na tego typu dźwięki może powodować bezsenność, nadciśnienie oraz problemy ze zdrowiem psychicznym także u osób dorosłych. 

Należy mieć tu na uwadze, iż ze względów etycznych nie są i nie były nigdy przeprowadzane badania odnośnie wszystkich negatywnych skutków białego szumu na rozwój noworodków. Trudno zatem jednoznacznie określić natężenie i czas, które są lub nie szkodliwe w dłuższej perspektywie. W związku z tym warto do prób usypiania i uspokajania niemowląt z użyciem białego szumu podchodzić z rozsądkiem oraz umiarem. Ten kojący dźwięk może być bowiem też niekorzystny dla rozwoju dziecka. 

Biały szum – mądre wsparcie, a nie złoty środek

Biały szum to potężne narzędzie, które – naśladując dźwięki znane dziecku z życia płodowego – może skutecznie ukoić płacz i ułatwić zasypianie. Jednak jak każde narzędzie, ma dwie strony medalu. Jego siła tkwi w świadomym i ostrożnym stosowaniu. Pamiętaj o trzech złotych zasadach bezpieczeństwa: odpowiednia głośność (nie więcej niż 50 dB), bezpieczna odległość (minimum 2 metry od łóżeczka) oraz ograniczony czas (wyłączanie urządzenia, gdy dziecko zaśnie).

Pamiętaj, że biały szum powinien być metodą uzupełniającą, a nie podstawową. Nic nie zastąpi bliskości, przytulania i kołysania, które budują więź i dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Traktuj go jako wsparcie w trudniejszych chwilach, a nie stały element otoczenia Twojego maluszka.

Biały szum w pigułce – FAQ